Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye
Ibsa Guutuu Kitaabichaa; Walaloo, Yaada, Dammaqinsa Sammuu, Eenyummaa fi Jireenya Hawaasaa
Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii
“Risaa Bokkaa Mooye” — Rakkoo moo’achuu qofa osoo hin taane, rakkoo keessaa beekumsa, murannoo fi injifannoo horachuudha.
1. Seensa: Waa’ee Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye
Risaa Bokkaa Mooye kitaaba kuusaa walaloo barreessaa Kadiir Abdullaxiif Hajjiiti. Kitaabni kun walaloo miira namaa tuqu, yaada gadi fagoo qabu, mammaaksa, falaasama, fakkeenya jireenyaa, ilaalcha saayinsii, hubannoo sammuu, aadaa Oromoo fi seenaa hawaasaa walitti fiduun dubbisaaf dhiyaate.
Kitaabni kun jireenya namaa keessatti rakkoon, gadadoon, dukkanni, kufaatiin, abdii kutachuun, obsii fi injifannoon akkamitti walitti hidhata akka qaban akka dubbisaan irratti yaadu taasisa. Dubbisaan jechoota walaloo keessatti argaman qofa dubbisee bira hin darbu; ergaa isaanii jireenya isaa, hawaasa isaa fi egeree isaa waliin walbira qabee akka xiinxalu isa kakaasa.
Jireenyi namaa yeroo hunda haala salphaa fi gammachiisaa ta’een hin darbu. Yeroo tokko namni milkaa’ina argata; yeroo biraa rakkoo, kufaatii, gadda, qormaata fi gufuu hedduu keessa darba. Garuu rakkoon nama mudate hundi dhuma jireenyaa jechuu miti. Rakkoon tokko tokko beekumsa, ogummaa, obsaa fi murannoo nama keessatti ijaaruuf carraa ta’uu danda’a.
Ergaa bu’uuraa kitaaba kanaa keessaa tokko, namni kaayyoo qabu rakkoo isa mudateen abdii kutachuu osoo hin taane, mala barbaaduu, of qoruufi itti fufuu akka qabuudha. Kana malees, aadaa, afaan, seenaa, eenyummaa fi muuxannoo hawaasaa dhalootaaf dabarsuun barbaachisaa ta’uu yaadachiisa.
Kanaafuu, Risaa Bokkaa Mooye kitaaba yeroo dabarsuuf qofa dubbifamu osoo hin taane, kitaaba yaada namaa dammaqsu, gaaffii kaasu, jireenya irratti xiinxalchiisuufi dubbisaa gara hubannoo gadi fagootti geessu ta’ee dhiyaate.
2. Maqaa Kitaabaa: Risaa Bokkaa Mooye
Maqaan Risaa Bokkaa Mooye hiika fakkeenyaa fi ergaa ogbarruu guddaa qaba. Jechoota maqaa kitaabichaa ijaarsa yaadaa keessatti ilaalamuun, rakkina, sodaa, kufaatii fi qormaata moo’achuun akkasumas humna keessa namaa guddisuu wajjiin wal-qabsiisuun ni danda’ama.
2.1. Risaa 🦅
Risaaan simbirroo ykn allaattii samii keessa balali’u, olka’iinsa fi sochii cimaa wajjiin walqabatuun beekamuudha. Ergaa fakkeenyaa kitaabichaa keessatti Risaan:
- Kaayyoo ol’aanaa qabaachuu;
- Bilisummaa yaadaa fi murannoo;
- Haala rakkisaa keessatti of danda’uu;
- Carraa fi mala adda baasanii fayyadamuu;
- Sodaa moo’achuun gara galmaatti tarkaanfachuu kan agarsiisuu danda’uudha.
2.2. Bokkaa moo’achuu
Bokkaan uumama keessatti faayidaa guddaa qabaatus, yeroo tokko tokko roobni cimaa, bubbee, cabbii fi haalli qilleensaa rakkisaan sochii uumamtootaa danquu danda’u. Fakkeenya kitaabichaa keessatti bokkaan qormaata, rakkoo, danqaa fi gufuu nama kaayyoo isaa bira ga’uuf mudatu bakka bu’uu danda’a.
Bokkaa moo’achuun immoo rakkoo hunda dhabamsiisuu jechuu qofa miti. Rakkoo jiru hubachuu, mala ittiin keessaa bahan barbaaduu, obsaan hojjechuu fi gufuu sana caalaa cimaa ta’anii kaayyoo bira ga’uudha. Kanaafuu, maqaan kitaabichaa ergaa akkana jedhu qaba: rakkoon nama mudachuu danda’a; garuu namni kaayyoo, beekumsa, obsaa fi murannoo qabu rakkoo sana irraa barachuu fi itti fufuu danda’a.
Hiikni kun ilaalcha fakkeenyaa maqaa kitaabichaa ibsa; hiika barreessaan maqaa kanaaf murteesse guutummaatti bakka bu’uuf osoo hin taane, dubbistootaaf karaa ittiin ergaa isaa xiinxalan dhiyeessa.
3. Qabiyyee Kitaabichaa: Walaloo fi Ergaa Jireenyaa
Kitaabni kun walaloo keessatti jechoota filatamoo, mammaaksa, fakkeenya, walbira qabuu, yaada mormii fi ibsa miira namaa kakaasu fayyadamuun dubbisaa wajjiin haasa’a.
Walaloon yeroo tokko haala jireenyaa ifatti ibsa; yeroo biraa immoo fakkeenya uumamaa fayyadamuun ergaa gadi fagoo dabarsa. Akkasumas, rakkoo hawaasaa, murannoo dhuunfaa, aadaa, eenyummaa fi ilaalcha jireenyaa irratti yaada kaasuuf carraa kenna. Kitaabichi dubbisaa akka:
- Rakkoo jireenyaa xiinxalu;
- Sababa rakkoo fi bu’aa murtii hubatu;
- Humna fi dadhabina ofii madaalu;
- Kaayyoo isaa ifa godhatu;
- Aadaa fi seenaa hawaasaa kabaju;
- Afaan Oromoo fi humna jechoota isaa akka dinqisiifatutti kakaasa.
4. Yaada Namootaa (Endorsements and Reader Reflections)
Yaadni namootaa kitaaba irratti dhiyaatu hojii barreessaa ibsuu, ergaa isaa gadi fageenyaan hubachiisuu fi dubbistoota biroo kitaabicha akka dubbisan kakaasuu keessatti gahee qaba.
4.1. Kadiir Abdullaxiif Hajjii — Walaloo Kitaabichaa Keessaa
Deemsa dukkana cillimii, tabba qoreef gufaatii; Lubbuu kaayyoo ceesisee, ofiisaa sagal kufaatii; Tibba biiftuun didee, guyyaadhaan dukkanaa’u; Dachee dhiiga quuftee, lubbuunis suukanaa’u; Daba meeluu seenaa, qalbiin dide hadheeffatee; Ijaarsa galma dhugaatif, galaa xiiqii jabeeffatee; Bara gadadoof hiraarri, marsee amba dooye; Akeeka abjuu guddaa, Risaa Bokkaa Mooye!
— Kadiir Abdullaxiif Hajjii, kitaaba keessaa fudhatame
Walaloon kun dukkana, kufaatii, gadadoo, seenaa ulfaataa fi kaayyoo guddaa walitti hidha. Dubbisaan gufuu hedduu keessa darbuun galma isaa bira ga’uuf tattaaffii barbaachisu akka yaadu taasisa. Dukkanni fi rakkinoonni jiraachuun isaanii kaayyoo dhabamsiisuuf sababa ta’uu hin qaban; yeroo tokko tokko murannoo namaa qoru.
4.2. Tololaa Faanta’ee Moosee — Barreessaa fi Waloo
Kan qocaaf kaayame, Risaan jalaa hin fuudhu; Firri firaaf malee, alagaan firaaf hin quudhu; Kan kaayyoof kutate, takkaa hin dabu dalga; Har’a xiiqiidhan taa’ee, borummoo firii argaa; Osoo hin ciniinsifatin, eenyutuu ilmoo dayee; Ciminaaf obsaanii, kan “Risaa bokkaa mooye.”
— Tololaa Faanta’ee Moosee
Yaadni walaloo kanaa kaayyoo, obsa, kutannoo fi bu’aa hojii irratti xiyyeeffata. Bu’aan guddaan yeroo baay’ee tattaaffii, yeroo fi obsaan argama. Namni galma tokko bira ga’uuf murannoo qabu gufuu tokkoon abdii kutachuu mannaa, waan barbaaduuf hojii itti fufuu qaba.
4.3. Biiftuu Nagoo Urjii — Waloo
Olguuree gad-guuree, sassaabee cimmisee; Gumgumee didichee, roobuuf yoo mandiise; Simbirreen baalatti, lukkuun mana jala; Xaddeelleen boollatti, kuuwwanis daggala; Hunduu hafarfatee, dawoo barbaaddataa; Lubbuu ofii hammatee, bokkeenya baqataa.
Abbaan malaa garuu, Goflaasaa hurgufatee, asii ol-abuuraa; Bokkaa injifatee, cabbii kaasa suuraa; Kuunnoo asii ka’ee, gararraa duumessaa; Bokkeenyaa ol-ta’ee, kan garaa karoorsaa; Joobira abbaa goflaa, kan kochoo dibaabee; Lukkuuleetti koflaa, samii gubbaarra yaabee; Injifatee moo’uu agarsiisa, gidira ofirraa dhayee; Akkasiin colloomeeti, kan “Risaa bokkaa mooye!”
— Biiftuu Nagoo Urjii
Walaloon kun fakkeenya uumamaa fi amala uumamtootaa fayyadamuun garaagarummaa sodaachuu fi murannoo qabaachuu agarsiisa. Yeroo haalli rakkisaan dhufu uumamtoonni tokko tokko dahoo barbaadu; kan biraan immoo mala ofii fayyadamuun olka’iinsa bira ga’uuf yaala. Ergaan isaa dubbisaan rakkoo mudate keessatti mala, beekumsa fi murannoo isaa fayyadamuun furmaata barbaaduu akka qabu yaadachiisa.
4.4. Hawwii Ijaaraa Gaarii — Barreessituu
Kitaabilee barreessichaan barreeffaman hedduu isaanii dubbisee jira. Kitaabonni isaa kuufama jechoota dhama qabaniin kan guutamaniidha. Dhamni jechoota isaa yaada nama hawwatuun kan guutame qofa osoo hin taane, filannoon jechootaa fi akkaataa inni itti walaloo ijaaru mata-duree walaloo kitaabilee isaa wajjin wal simata. Barreessaan dubbistoota hedduu horachuuf, kitaaba dhaamsa dhugaa jiruufi jireenya hawaasaa qabu qopheessuu irratti jabaatee hojjechuu qaba. Ammas jabaadhu; waan katabdu hin dhabin jechuunii barbaada!
— Hawwii Ijaaraa Gaarii, barreessituu
Yaadni kun filannoo jechootaa, qindoomina walaloo, ergaa hawaasummaa fi dandeettii barreessummaa irratti xiyyeeffata. Kitaabni dubbisaa hedduu bira ga’uuf miidhagina afaanii qofa osoo hin taane, qabiyyee hiika qabu, ergaa ifa ta’ee fi walitti dhufeenya jireenya dhugaa waliin qabu qabaachuun barbaachisaa ta’uu agarsiisa.
5. Yaadannoo
Kitaabni Risaa Bokkaa Mooye hayyoota, gootota, dureeyyota, namoota hojii gaarii hojjetanii maqaan isaanii bal’inaan hin waamamne, akkasumas namoota uummataaf jecha wareegama kaffalanii fi bu’uura jireenya hawaasaa cimsaniif yaadannoo naaf haa ta’u. Namoonni seenaa keessatti beekaman qofa osoo hin taane, namoonni jireenya hawaasaa keessatti hojii isaanii, beekumsa isaanii, obsaan hojjechuu isaanii fi gumaacha isaanii irraa kan ka’e bu’aa guddaa fidanii turan hundi yaadatamuu qabu.
Kitaabichi namoota rakkoo moo’atan, hawaasaaf dhaabbatan, dhaloota barsiisan, aadaa tiksan, beekumsa dabarsan fi hojii isaanii keessatti bu’aa dhaabbataa dhiisanii darban yaadachuuf carraa kenna. Yaadannoon kun dubbistootaaf ergaa tokko qaba: namni tokko jireenya isaa keessatti waan gaarii uummataaf godhe, maqaan isaa yeroon darbullee gumaachi isaa dhaloota bira ga’uu danda’a. Kanaafuu, kitaabichi yaadannoo namoota darban qofa osoo hin taane, dhaloota ammaa fi dhufuuf fakkeenya ta’uu danda’a.
6. Galata
Yeroo mara humna, jireenya, qabeenya, beekumsa fi fayyaa naaf kenne, hanga har’aatin kan na gahe Rabbii koo galateeffadha. Alhamdulillaah! Itti aansuun, maatii koo galata malee waan biraa gochuufii hin dandeenye, abbaa koo Sheek Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha koo Safiyyaa Habuu Saanii kabajaa fi jaalalaan yaadadha. Gargaarsa, kunuunsa, barsiisa fi deeggarsa naaf gootan hundaaf galanni koo guddaadha. Haqa keessan Rabbiin isiniif haa kaffalu.
Obboleeyyan koo fi hiriyoonni koo yeroo hundaa na cinaa dhaabbattanis galatoomaa. Gargaarsi keessan jireenya koo keessatti bakka guddaa qaba. Keessumaa, maatii koo kabajamaa bakka bu’uun na jaallattee, kunuunsa addaa naaf kennuun hojii kana irratti tan na jajjabeessite, waamarti koo Hawwii Ijaaraa Gaarii, galanni ani siif qabu waan jechaan ibsamee hin dhumuu miti. Rabbiin umrii dheertuu, fayyaa fi milkaa’ina siif haa kennu.
Akkasumas, yaada, qeeqa ijaarsaa fi gorsa kitaaba kanaaf malu naaf kennuun hojii kana akka fooyya’u gumaacha kanneen taasisan, Hamiid Feegisoo fi Eebbisaa Waayyuu guddaan galateeffadha. Hayyoota beekumsa, gorsa fi qajeelfama naaf kennan Sheek Ya’aquub Abdullaxiif, Sheek Abdussalaam Kadiir fi Dr. Muussaa Sulxii galata guddaa isiniif qaba. Gumaachi keessan kitaabichi akka bilchaatuuf shoora qaba.
Kitaabni kun hojii nama tokko qofaan xumuramu osoo hin taane, gumaacha namoota hedduu kan of keessatti qabateedha. Kanaaf, yeroo keessan, beekumsa keessan fi dandeettii keessan arjoomuun gulaallii fi qindoomina kitaabichaa keessatti kanneen na gargaaran; Fedhasaa Taaddasaa, Zabiibaa Roobaa, Ibraahim Muhaammad, Dhaqqaboo Kadiir, Dr. Ruqiyyaa Aliyyii fi Yaasiin Aadam hundi keessan galata guddaa na biraa qabdu.
Hojii uummata keenyaaf qophaa’e kana uummata biraan ga’uuf deeggarsa diinagdee fi gumaacha biroo kanneen taasisan Hawwii Ijaaraa, H/Abdulqaadir H/Aliyyii, Boontuu Gobbachoow, Sheek Ayyuub Umar, Muhaammad Qaasim, Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Fajoo, Kadiijaa Daadhii, Abdullaahii Jamaal, Muhiddiin Amaan fi Sulxaan Ismaa’il hundi keessan galatoomaa. Harki keessan hin gu’in; gumaachi keessan hojii kanaaf bu’aa guddaa qaba.
Hiriyoota koo ogummaa isaanii arjoomuun, yaada kennuun, golga kitaabaa qopheessuun, kitaaba maxxansiisuu fi sagantaa eebbaa qindeessuun na tumsan Abdiisaa Balaachoo, Munawwar M. Huseen, Tololaa Faanta’ee, Biiftuu Nagoo fi Tufaa Wadaajoo hedduu isin galateeffadha. Gumaachi keessan hojii kana keessatti yaadannoo qaalii ta’ee hafa.
Dabalataanis, hojii kana uummata biraan ga’uuf uwwisa miidiyaa fi qunnamtii hawaasummaa keessatti kanneen na cinaa dhaabbattan Ustaaz Ibsaa Hasan, Nuurii Waliyyii, Abdii Ahmad, Amiin Usmaan, Awwal Amiin (Abuu Mus’aab), Asladdiin Muhaammad, Nasrii Badruu (Aanolee), Abdurahiim Nuuraa, Gumaa Qeerroo Oromiyaa, Ibroo Ibsaa fi namoonni maqaan isaanii asitti hin eeramne hundi ulfina guddaa na biraa qabdu.
Walumaagalatti, kitaabni namoota hedduu irratti hirmaachise kun akka uummata bira ga’uuf tumsa, yaada, beekumsa, qabeenya, ogummaa fi jaalala keessan arjoomuu keessaniif galata guddaa isiniif qaba. Uwwisa, gorsa, gulaallii, deeggarsa fi tumsa keessaniin hojii ani qopheesse kana bifa miidhagaa ta’een uummataaf dhiyeessuu danda’eera. Gumaachi keessan hin badu; hojii kana keessatti mallattoo ta’ee hafa. Hundumti keessaniif galatoomaa. Rabbiin waan gaarii isin gumaachitan hunda isiniif haa deebisu.
7. Seensa Kitaabichaa
Oromoon, “Ariitiif qixxaa wayyaa; quufaaf marqa wayya,” jedha. Mammaaksi kun yeroo, obsaa fi bilchina barbaachisaa ta’uu nu yaadachiisa. Waan guddaa tokko milkeessuuf hawwiin qofti gahaa miti; qophii, shaakala, beekumsa, karoora fi itti fufiinsi barbaachisaadha.
Akkuma namni atileetii ta’e tokko fiigicha guddaa fiiguuf dursee leenjii barbaadu, namnis kamiiyyuu galma jireenyaa bira ga’uuf dandeettii isaa qopheessuu qaba. Akeekni fi mul’anni ka’umsa; karoora qindaa’aa, murannoo fi hojiin immoo gara galmaatti nama geessu.
Jireenyi gaarii qofa irraa hin ijaaramu. Mi’aawaa fi hadhaa’aan, gammachuu fi gaddaan, milkaa’inaa fi kufaatiin, dukkanaa fi ifni jireenya keessatti wal bira jiraatu. Osoo dhibeen hin jiraatin fayyaan hiika hin qabaatu; osoo dukkanni hin jiraatin ibsaan barbaachisummaa isaa guutummaatti hin mul’atu; osoo rakkoon hin jiraatin furmaanni fi injifannoon hiika isaanii hin mul’isan.
Kun jechuun rakkoo jaallachuu qabna jechuu miti. Garuu rakkoon yeroo nu mudatu, sababaa isaa hubachuu, mala furmaataa barbaaduu, waan irraa barannu adda baasuu fi gara fuulduraatti tarkaanfachuu qabna.
Namni rakkoo keessa jiru yeroo tokko abdii kutachuu danda’a. Kaayyoon isaa fagoo fakkaachuu danda’a; humni isaa xiqqaa ta’uu danda’a; carraan isaaf banamu dhiphachuu danda’a. Garuu haalli har’aa egeree guutuu murteessa jechuu miti. Namni of beeku, humna isaa sirriitti madaalu, mala fayyadamu, obsaan hojjetu fi dogoggora irraa baratu gara jijjiirama fooyya’aatti ce’uu danda’a.
Danda’aa ta’uun humna qaamaa qofa qabaachuu jechuu miti. Humna ofii beekuu, beekumsa itti fayyadamuu, haala madaaluu, yeroo eeguu, namoota irraa barachuu fi murtii sirrii fudhachuu dabalata. Cichoominni, obsii, itti fufiinsi fi ogummaan walitti dhufuun bu’uura milkaa’inaati.
Kitaabni Risaa Bokkaa Mooye yaada kana walaloo fi fakkeenya adda addaa keessatti calaqqisiisa. Dubbisaan ergaa walaloo tokko tokkoo jireenya dhuunfaa isaa, hojii isaa, hawaasa isaa fi kaayyoo isaa waliin walbira qabee akka ilaalu kakaasa. Kitaabichi dukkana keessaa ibsaa barbaaduu, gufuu keessaa mala argachuu, kufaatii irraa barachuu fi kaayyoo irratti cichuu yaadachiisa. Dubbisaan tokko keessatti yaada haaraa argachuu danda’a; kan biraan keessatti seenaa fi aadaa isaa yaadata; inni biraan immoo murtii jireenyaa isaa irra deebi’ee xiinxaluuf kaka’uu danda’a.
Kanaaf, dubbisaan kitaaba kana ariitiidhaan xumuruuf qofa osoo hin taane, walaloo tokko tokko irratti dhaabbatee, hiika jechootaa, fakkeenya barreessaan fayyadamee fi ergaa isaan dabarsan irratti yaaduun bu’aa guddaa argachuu danda’a. Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye fi seenaa maqaa kitaabichaa waliin walqabatu caalaatti hubachuuf marsariitii armaan gadii daawwachuun ni danda’ama:
Baga dubbisa gaariin isin gahe!
8. Risaa Bokkaa Mooye fi Saaykolojii
Saaykolojiin waa’ee sammuu, yaada, miira, amala fi haala namni itti murtii fudhatu qorata. Kitaaba walaloo tokko keessatti dhimmoonni akkanaa fakkeenya, seenaa fi yaada walaloo fayyadamuun kaafamuu danda’u. Risaa Bokkaa Mooye dubbisaa of gaafachiisuuf carraa kenna:
- Ani eenyu?
- Kaayyoon koo maali?
- Rakkoon na mudatu akkamitti na jijjiira?
- Yeroo kufu maal irraa baradha?
- Sodaa koo akkamitti hubachuu fi too’achuu danda’a?
- Humna koo fi hanqina koo akkamitti madaala?
- Murtiin ani har’a fudhadhu egeree koo irratti dhiibbaa akkamii qaba?
Gaaffileen kun dubbisaa gara of-hubannoo fi xiinxala dhuunfaatti isaan geessuuf gargaaru. Walaloon ergaa nama kakaasu qabaachuun isaa garuu bakka gorsa ogeessa fayyaa sammuu ykn qorannoo saayinsiin mirkanaa’e bakka bu’a jechuu miti. Kitaabichi akka meeshaa yaadaa fi of-xiinxalaatti ilaalamuu qaba.
9. Risaa Bokkaa Mooye fi Saayinsii
Saayinsiin seera uumamaa, sababaa fi bu’aa, jijjiirama, qorannoo fi ragaa irratti hundaa’a. Kitaabichi yaada sababaa fi bu’aa, jijjiirama jireenyaa fi hubannoo haala jiru xiinxaluu walaloo keessatti dhiyeessuun dubbisaa kakaasuu danda’a.
Namni murtii tokko fudhatu bu’aa isaa irratti yaaduu qaba. Hojii tokko jalqabuun dura qophii barbaachisa; yeroo qophii gahaan hin jirre, bu’aan hawwamu argamuun rakkisaa ta’uu danda’a. Akkasumas, dogoggorri tokko yeroo tokko barumsa itti aanuuf bu’uura ta’uu danda’a.
Ergaan asitti kennamu, waan hundaaf seera saayinsii tokko kaa’uu osoo hin taane, dubbisaan ragaa, sababa, bu’aa fi jijjiirama jireenyaa irratti yaaduu akka baratu kakaasuudha.
Jireenya keessatti murtiin har’aa bu’aa borii irratti dhiibbaa qabaachuu danda’a; kanaaf murtii fudhachuu dura yaaduun barbaachisaadha.
10. Risaa Bokkaa Mooye fi Aadaa Oromoo
Afaan, aadaan, seenaa, mammaaksi, sirbi, walaloon fi muuxannoon hawaasaa eenyummaa uummataa ijaaru keessatti gahee guddaa qabu. Aadaan Oromoo dhalootaa gara dhalootaatti dabruun jiraata. Dhaloonni haaraan aadaa isaa yoo barate, hubate, kabajee fi haala sirrii ta’een itti fufe, bu’uura eenyummaa isaa eeguuf gumaacha taasisa.
Kitaabni Risaa Bokkaa Mooye Afaan Oromoo fi miidhagina jechoota isaa fayyadamuun yaada, miira, fakkeenya fi ergaa hawaasummaa dabarsuuf carraa kenna. Qabiyyeen kitaabichaa dubbisaa:
- Afaan Oromoo akka kabaju;
- Jechootaa fi mammaaksota afaan isaa akka hubatu;
- Aadaa fi duudhaa hawaasaa akka yaadatu;
- Seenaa dhaloota darbee akka xiinxalu;
- Eenyummaa isaa irratti akka of gaafatu;
- Beekumsa fi aadaa dhaloota itti aanuuf dabarsuu irratti akka yaadu kakaasuu danda’a.
Aadaa tiksuun waan darbe qofa yaadachuu miti. Waan gaarii keessaa barachuun, hiika isaa hubachuun, wantoota yeroo ammaa keessatti barbaachisan waliin wal simsiisuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuudha.
11. Risaa Bokkaa Mooye fi Seenaa
Seenaa beekuun waan kaleessa raawwatame tarreessuu qofa miti. Muuxannoo darbe irraa barachuu, sababa taateewwanii hubachuu, gumaacha namootaa yaadachuu fi egeree irratti murtii gaarii fudhachuuf gargaaruudha.
Walaloon, fakkeenyi fi yaadannoon yeroo tokko seenaa hawaasaa karaa nama hawwatuun kuusuu danda’u. Kitaabni kun dubbisaa rakkoo hawaasaa, wareegama, obsa, injifannoo, kufaatii fi jijjiirama irratti akka yaadu kakaasa.
Dhaloonni tokko seenaa isaa yoo hin beekne, muuxannoo duraan argame irra deebi’ee mudachuu danda’a. Seenaa beekuun immoo waan darbe hunda sirrii ta’ee fudhachuu osoo hin taane, ragaa, hubannoo fi yaada madaalawaan xiinxaluudha. Kanaaf, Risaa Bokkaa Mooye keessatti seenaa fi yaadannoon bakka yaada nama dammaqsu, gumaacha namootaa yaadachiisu fi dhaloota gara fuulduraatti qopheessu qabaachuu danda’u.
12. Afaan, Jechootaa fi Ogummaa Walaloo
Humni walaloo jechoota baay’ee fayyadamuu keessatti qofa hin argamu; jechoota filataman muraasa keessatti yaada bal’aa kaa’uu, fakkeenya uumuufi dubbisaa akka xiinxalu taasisuu keessattis argama.
Kitaabni Risaa Bokkaa Mooye jechoota, mammaaksa, falaasama, fakkeenya uumamaa, walbira qabuu fi ijaarsa walaloo fayyadamuun ergaa dabarsuuf yaala. Jechoonni tokko tokko hiika isaanii kallattiidhaan dabarsu; kanneen biroon immoo hiika fakkeenyaa, miira ykn yaada gadi fagoo qabaachuu danda’u.
Dubbisaan walaloo dubbisuun qofa osoo hin taane, sababaa barreessaan jecha tokko filate, fakkeenya sana itti fayyadame fi ergaa inni dabarsuu barbaade xiinxaluun dandeettii dubbisuu fi hubannoo afaanii isaa guddisuu danda’a. Kunis ogbarruun akka miidhagina afaanii qofa osoo hin taane, meeshaa yaada, beekumsa, miira fi muuxannoo namaa dabarsu ta’e nu hubachiisa.
13. Kitaabni Kun Eenyuuf Mijata?
Kitaabni Risaa Bokkaa Mooye dubbistoota armaan gadiitiif faayidaa qabaachuu danda’a:
Dargaggootaaf: kaayyoo jireenyaa, murannoo, obsaa fi itti fufiinsa irratti yaaduuf.
Barattootaa idilee fi barattoota ogbarruutiif: walaloo, mammaaksa, jechoota filatamoo fi ijaarsa yaadaa xiinxaluuf.
Barreessitootaa fi waloof: akkaataa jechoonni ergaa guddaa dabarsan, fakkeenya fi miira walaloo keessatti fayyadamuun danda’amu hubachuuf.
Hayyootaa fi barsiisotaaf: Afaan Oromoo, ogbarruu, aadaa, seenaa fi yaada hawaasummaa irratti marii banuuf.
Namoota hojii fi jireenya dhuunfaa isaanii keessatti qormaanni mudatuuf: obsa, murannoo fi of-xiinxala irratti yaaduuf.
Dubbistoota aadaa fi eenyummaa Oromoo jaallataniif: afaan, seenaa, duudhaa fi muuxannoo hawaasaa irratti yaada argachuuf.
14. Odeeffannoo Maxxansaa
Maxxansa 1ffaa
- Bara maxxansaa: 2019 G.C.
- Biyya Itti Maxxane: Itiyoophiyaa fi Sa’uudii Arabiyaa
- Baay’ina walaloowwanii: 48
- Baay’ina fuulaa: 120
- Gatii jalqabaa: Qarshii 70
Maxxansa 2ffaa
- Bara maxxansaa: 2026 G.C.
- Baay’ina walaloowwanii: 38
- Baay’ina fuulaa: 112
- Gatii: Qarshii 500
- Raabsaa: Bokkuu Media
15. Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye Maaliif Dubbisuu Qabna?
Kitaaba tokko dubbisuun odeeffannoo argachuu qofa osoo hin taane, yaada keenya bal’isuuf, gaaffii haaraa kaasuuf, afaan keenya fooyyessuuf fi muuxannoo namoota biroo irraa barachuuf nu gargaara. Risaa Bokkaa Mooye walaloo fi fakkeenya fayyadamuun dubbisaa gara yaada ofii, kaayyoo, rakkoo, aadaa fi jireenya hawaasaa xiinxaluu geessuuf carraa kenna.
Kitaabichi dubbisaan akka of gaafatu, yaada barreessaa qoratu, ergaa walaloo hubatu fi waan dubbise jireenya isaa waliin walbira qabuuf affeera. Kitaabicha keessatti ergaan bu’uuraa akka armaan gadiitti ibsamuu danda’a:
- Rakkoon dhuma miti; irraa barachuun ni danda’ama.
- Kaayyoon milkaa’inaaf ka’umsa ta’a.
- Obsii fi itti fufiinsi hojii keessatti barbaachisoodha.
- Beekumsa fi mala fayyadamuun gufuu moo’achuuf gargaara.
- Afaan, aadaa fi seenaa dhalootaaf dabarsuun dirqama hawaasummaa keessaa isa tokko.
- Yaaduun, of gaafachuu fi murtii madaalawaa fudhachuun jireenya fooyyessuuf ni gargaara.
16. Ergaa Barreessaa fi Affeerraa Dubbistootaa
Dubbisaan kabajamaa, kitaaba kana yeroo dubbiftu jechoota isaa qofa osoo hin taane, yaada inni keessa jiru xiinxali. Walaloo tokko keessatti ergaa tokko argachuu dandeessa; kan biraa keessatti yaada haaraa, yaadannoo ykn gaaffii si kakaasu argachuu dandeessa.
Kitaaba kana dubbisuun, yaada isaa irratti mari’achuun, waan irraa baratte namoota biroo waliin qoodamuun fi aadaa dubbisuu babal’isuun ogbarruu Oromoo guddisuuf gumaacha ta’a.
Yoo kitaabicha dubbifte, yaada kee barreessaa fi dubbiftoota biroo waliin qoodi. Yaadni dubbisaa kitaaba tokko caalaatti hubachuuf, dogoggora sirreessuuf fi hojiiwwan gara fuulduraa fooyyessuuf carraa uuma.
17. Xumura: Risaa Bokkaa Mooye — Kitaaba Yaadaa fi Of-Xiinxalaa
Walumaagalatti, Risaa Bokkaa Mooye kitaaba walaloo Afaan Oromoo ta’ee, jechoota filatamoo, fakkeenya, mammaaksa, yaada jireenyaa, aadaa fi eenyummaa irratti xiyyeeffata. Kitaabichi dubbisaa akka rakkoo jireenyaa irratti yaadu, humna ofii madaalu, kaayyoo isaa hubatu, afaan isaa kabaju, seenaa hawaasaa yaadatu fi murtii isaa irratti of gaafatu kakaasuu danda’a.
Gatiin kitaaba tokkoo lakkoofsa fuulaa ykn jechoota isaa qofa keessatti hin daangeffamu; ergaa inni dubbisaa keessatti kaasu, gaaffii inni uumu, yaada inni babal’isu fi marii inni jalqabu keessattis mul’ata. Kanaafuu, Risaa Bokkaa Mooye dubbifamuu qofa osoo hin taane, xiinxalamuu, irratti yaaduu fi marii ogbarruu keessatti qooda fudhachuu kan danda’amuudha.
Risaa Bokkaa Mooye — Rakkoo keessaa barumsa, gufuu keessaa mala, yaada keessaa murannoo argachuuf affeerraa ogbarruu.
Nu Qunnamaa
- Marsariitii: https://kadiir.com/
- Seenaa Risaa: https://www.kadiir.com/seenaa-risaa/
- Telegram: https://t.me/KedirAbdulatifH
- TikTok: https://www.tiktok.com/@kedirabdulatifh
- Facebook: https://www.facebook.com/share/1BP4jYZjhC/
- YouTube: https://youtube.com/@kedirabdulatifh
- X (Twitter): https://x.com/KedirAbdulatifH
- Appilikeeshinii Kadiir Tech: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech
Dubbisa gaarii! Afaan keenya haa guddatu; ogbarruun keenya haa dagaagu; aadaan keenya dhalootatti haa darbu!





